FELSEFE İLE DÜŞÜNME
Felsefe yalnızca soru sormak değildir; sorulan sorulara gerekçeli yanıtlar aramaktır. Bir filozof "İnsan özgür müdür?" diye sorduğunda yanıtını bir inanca ya da bir otoriteye dayandırmaz, akla dayalı gerekçelerle savunur. Bu ünite, felsefi düşünmenin araçlarını inceler: kavram, önerme, argüman, akıl yürütme türleri ve bir argümanı değerlendirmenin ölçütleri olan doğruluk, tutarlılık ve geçerlilik.
1. Düşünme ve Akıl Yürütme
- Düşünme: Zihnin nesneler, olaylar ve kavramlar arasında bağ kurma, karşılaştırma ve yargıda bulunma etkinliği.
- Akıl: Doğruyu yanlıştan ayırma, ilkelere göre düşünme ve yargıda bulunma yetisi.
- Akıl yürütme (çıkarım): Bilinen bir ya da birden çok yargıdan hareketle yeni bir yargıya ulaşma işlemi.
Her düşünme bir akıl yürütme değildir. Bir şeyi hatırlamak, hayal etmek ya da bir manzarayı seyretmek de düşünme etkinliğinin parçasıdır; akıl yürütmede ise yargılar arasında gerekçelendirme ilişkisi kurulur ve bir sonuca varılır.
2. Kavram, Terim ve Önerme
- Kavram: Nesnelerin ya da olayların ortak özelliklerinden hareketle zihinde oluşturulan genel ve soyut tasarım. "Ağaç" kavramı tek bir ağacı değil, bütün ağaçların ortak özelliklerini kapsar.
- Terim: Kavramın dildeki karşılığı. Aynı kavram Türkçede "ağaç", İngilizcede "tree" terimiyle anlatılır; kavram değişmez, terim dilden dile değişir.
- Önerme: Doğru ya da yanlış olarak değerlendirilebilen, yargı bildiren cümle.
| Cümle | Önerme mi? | Neden |
|---|---|---|
| Bütün metaller elektriği iletir. | Evet | Doğru ya da yanlış olabilir (bir yargı bildirir). |
| Bazı insanlar felsefeyle ilgilenir. | Evet | Doğruluk değeri vardır. |
| Felsefe nedir? | Hayır | Soru cümlesi doğru ya da yanlış olamaz. |
| Kapıyı kapat! | Hayır | Emir cümlesinin doğruluk değeri yoktur. |
| Keşke daha çok okusaydım. | Hayır | Dilek bildirir, yargı bildirmez. |
3. Argüman: Öncül ve Sonuç
Argüman, bir yargıyı başka yargılarla desteklemek için kurulan akıl yürütmedir. Her argümanın iki bölümü vardır:
- Öncül: Sonucu desteklemek için gerekçe olarak sunulan önerme ya da önermeler.
- Sonuç: Öncüllerden çıkarılan, argümanda savunulan yargı.
| Sonucu gösteren ifadeler | Öncülü (gerekçeyi) gösteren ifadeler |
|---|---|
| öyleyse, o hâlde, demek ki, bu nedenle, dolayısıyla, bu yüzden | çünkü, zira, -dığı için, -den dolayı, madem ki, nitekim |
Örnek: "Sorgulanmayan bilgi zamanla dogmaya dönüşür. Felsefe, kesin görünen bilgileri de sorgular. Öyleyse felsefe, bilginin dogmaya dönüşmesini engeller."
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.