DOLAŞIM SİSTEMİ
Dolaşım sistemi, vücudumuzda besinlerin, oksijenin, hormonların, atık maddelerin ve diğer önemli maddelerin taşınmasını sağlayan hayati bir sistemdir. Bu sistem, kalp, kan damarları ve kandan oluşur ve vücudun her hücresine gerekli maddelerin ulaştırılmasını sağlar.
1. Dolaşım Sisteminin Yapısı ve Görevleri
Dolaşım sistemi, canlıların vücudunda taşıma görevi yapan sistemdir. İnsanlarda ve diğer omurgalılarda kapalı dolaşım sistemi bulunur, yani kan damarlar içinde dolaşır ve vücut boşluklarına dökülmez. Dolaşım sisteminin temel bileşenleri şunlardır:
Dolaşım Sisteminin Temel Bileşenleri:
- Kalp: Kanı pompalayan, kasılıp gevşeme hareketleriyle kan akışını sağlayan kaslı bir organdır.
- Kan Damarları: Kanın vücutta dolaşmasını sağlayan borulardır. Üç ana tiptedir: arterler, venler ve kapillerler.
- Kan: Hücreler ve dokular arasında madde taşınmasını sağlayan sıvı bir dokudur.
2. Kalp ve Yapısı
Kalp, göğüs boşluğunda, iki akciğer arasında, biraz sola doğru konumlanmış, yumruk büyüklüğünde bir organdır. Kalbin dört odacığı vardır: sağ atrium, sağ ventrikül, sol atrium ve sol ventrikül.
Kalbin Yapısı:
- Atriumlar (Kulakçıklar): Kanı toplayan ve ventriküllere ileten üst odacıklardır. İnce duvarlıdır.
- Ventriküller (Karıncıklar): Kanı vücuda pompalayan alt odacıklardır. Özellikle sol ventrikül kalın duvarlıdır.
- Kapakçıklar: Kanın tek yönde akmasını sağlayan yapılardır.
- Atrioventriküler kapakçıklar: Sağda triküspit, solda mitral kapakçık
- Semilunar kapakçıklar: Aort ve pulmoner kapakçıklar
- Kalp Duvarı: Üç tabakadan oluşur: endokardiyum (iç tabaka), miyokardiyum (orta, kas tabakası), perikardiyum (dış tabaka)
3. Kan Damarları
Kan damarları, kanın vücutta dolaşmasını sağlayan borulardır. Üç temel tip kan damarı vardır:
Kan Damarları Tipleri:
- Arterler (Atardamarlar): Kanı kalpten dokulara taşır. Kalın, elastik duvarlıdır. Aort, en büyük arterdir.
- Venler (Toplardamarlar): Kanı dokulardan kalbe taşır. İnce duvarlı, geniş lümenlidir. Kapakçıkları vardır. Vena cava, en büyük vendir.
- Kapillerler (Kılcal Damarlar): Arterler ile venler arasında bağlantı kuran en ince damarlardır. Hücre ile kan arasında madde alışverişi burada gerçekleşir. Tek hücre kalınlığındadır.
4. Kan ve Bileşenleri
Kan, vücudumuzun sıvı bağ dokusudur. Yetişkin bir insanda yaklaşık 5-6 litre kan bulunur. Kan, plazma ve kan hücrelerinden oluşur.
Kanın Bileşenleri:
- Plazma (%55): Kanın sıvı kısmıdır. %90'ı su, geri kalanı proteinler, iyonlar, besinler, hormonlar, atık maddeler vb. içerir.
- Kan Hücreleri (%45):
- Eritrositler (Alyuvarlar): Oksijen ve karbondioksit taşır. Hemoglobin içerir. Çekirdeksizdir.
- Lökositler (Akyuvarlar): Bağışıklık sisteminin parçasıdır. Vücudu enfeksiyonlara karşı korur. Çekirdeklidir.
- Trombositler (Kan pulcukları): Kanın pıhtılaşmasında görev alır. Megakaryositlerin parçalanmasıyla oluşur.
5. Dolaşım Çeşitleri
İnsanlarda iki temel dolaşım çeşidi vardır: büyük ve küçük dolaşım.
Dolaşım Çeşitleri:
- Büyük Dolaşım (Sistemik Dolaşım): Sol ventrikülden çıkan oksijence zengin kan, aort aracılığıyla tüm vücuda dağılır. Dokulardan karbondioksit alıp oksijen veren kan, venler aracılığıyla sağ atriuma döner.
- Küçük Dolaşım (Pulmoner Dolaşım): Sağ ventrikülden çıkan oksijence fakir kan, pulmoner arter ile akciğerlere gider. Akciğerlerde oksijenlenen kan, pulmoner venler aracılığıyla sol atriuma döner.
- Portal Dolaşım: Sindirim sisteminden karaciğere giden özel bir dolaşımdır. Sindirim kanalından emilen besinleri karaciğere taşır.
Kalp Debisi Hesaplama Formülü:
Kalp Debisi = Atım Hacmi × Kalp Atım Hızı
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.