NÜKLEİK ASİTLER
Nükleik asitler, tüm canlı organizmaların genetik bilgisini taşıyan ve bu bilginin nesilden nesile aktarılmasını sağlayan temel biyolojik makromoleküllerdir. İlk kez 1869 yılında İsviçreli bilim insanı Friedrich Miescher tarafından keşfedilen nükleik asitler, hücre çekirdeğinde bulunduklarından dolayı bu ismi almışlardır.
Nükleik Asitlerin Temel Özellikleri
Nükleik asitler, DNA (Deoksiribonükleik Asit) ve RNA (Ribonükleik Asit) olmak üzere iki temel tipte bulunur. Bu moleküller, canlıların genetik şifrelerini taşır ve protein sentezini yönlendirirler. Nükleik asitler, nükleotid adı verilen yapı birimlerinden oluşur.
Nükleotid Yapısı
Her nükleotid üç temel bileşenden oluşur:
- Fosfat grubu (H₃PO₄): Nükleotidlerin birbirine bağlanmasında görev alır.
- Pentoz şeker: DNA'da deoksiriboz, RNA'da riboz şekeri bulunur.
- Azotlu organik baz:
- Pürin bazları: Adenin (A) ve Guanin (G) - çift halkalı yapılar
- Pirimidin bazları: Sitozin (C), Timin (T) ve Urasil (U) - tek halkalı yapılar
Nükleotidler, fosfat grubu ile bir sonraki nükleotidin şeker molekülü arasında oluşan fosfodiester bağları ile birbirine bağlanarak polinükleotid zincirini oluştururlar.
DNA (Deoksiribonükleik Asit)
DNA, canlı organizmaların genetik bilgilerini taşıyan ve saklayan temel moleküldür. İki polinükleotid zincirinin sarmal şekilde birbirine dolanmasıyla oluşan bir çift sarmal yapıya sahiptir.
DNA'nın Yapısal Özellikleri
- Şeker olarak deoksiriboz içerir.
- Azotlu bazlar: Adenin (A), Guanin (G), Sitozin (C), Timin (T)
- İki zincir arasında hidrojen bağları bulunur:
- A ile T arasında iki hidrojen bağı
- G ile C arasında üç hidrojen bağı
- Çift sarmal yapı, James Watson ve Francis Crick tarafından 1953 yılında keşfedilmiştir.
- DNA molekülü kendini eşleyebilme (replikasyon) özelliğine sahiptir.
RNA (Ribonükleik Asit)
RNA, DNA'dan farklı olarak genellikle tek zincirli bir yapıya sahiptir ve protein sentezinde görev alır.
RNA'nın Yapısal Özellikleri
- Şeker olarak riboz içerir.
- Azotlu bazlar: Adenin (A), Guanin (G), Sitozin (C), Urasil (U) (DNA'daki timin yerine urasil bulunur)
- Genellikle tek zincirlidir, ancak bazı bölgelerde kendi üzerine katlanarak çift zincirli bölgeler oluşturabilir.
- DNA'ya göre daha kısa ömürlüdür ve daha hızlı parçalanır.
RNA Çeşitleri
- Mesajcı RNA (mRNA): DNA'daki genetik bilgiyi ribozomlara taşır.
- Taşıyıcı RNA (tRNA): Amino asitleri ribozomlara taşır.
- Ribozomal RNA (rRNA): Protein sentezinin gerçekleştiği ribozomların yapısal bileşenidir.
- Küçük nükleer RNA (snRNA): Gen ekspresyonu sırasında RNA işlenmesinde rol oynar.
- MikroRNA (miRNA): Gen ekspresyonunun düzenlenmesinde görev alır.
DNA Replikasyonu (Eşlenmesi)
DNA replikasyonu, hücre bölünmesi öncesinde DNA'nın kendini kopyalaması sürecidir. Bu süreç, yarı korunumlu bir şekilde gerçekleşir.
DNA Replikasyonu Aşamaları
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.