SÖZCÜĞÜN YAPISI

Sözcüğün Yapısı Nedir?

Sözcükler, dilimizdeki anlamlı en küçük yapı taşlarıdır. Sözcüğün yapısı, bir sözcüğün hangi kök ve eklerden oluştuğunu inceleyen, sözcüğün oluşum sürecini ele alan dilbilgisi konusudur. Türkçe, sondan eklemeli bir dil olduğu için, sözcüklerin yapısı özellikle önemlidir. Sözcükler yapılarına göre incelenirken, sözcüğün kökü ve aldığı ekler ayrı ayrı ele alınır.

Sözcük Kökleri

Kökler, anlamlı en küçük dil birimleridir ve iki türe ayrılır:

• İsim Kökü: Ad soylu sözcüklerin köküdür. Örneğin: göz, taş, su, dağ


• Fiil Kökü: Eylem bildiren sözcüklerin köküdür. Örneğin: gel-, bak-, koş-, yaz-

Ekler

Ekler, sözcüklere eklenerek onlara yeni anlamlar veya görevler kazandıran birimlerdir. İki ana gruba ayrılır:

1. Yapım Ekleri

Eklendiği sözcüğün anlamını değiştiren, yeni bir sözcük türeten eklerdir. Yapım ekleri, sözcüğün kök anlamını değiştirir ve sözcüğe yeni bir anlam kazandırır.

• İsimden İsim Yapan Ekler: -lık, -lı, -sız, -cı, -gil, -ce, -leyin, -imsi, vb.


• İsimden Fiil Yapan Ekler: -le, -len, -leş, -l, -er, -et, vb.


• Fiilden İsim Yapan Ekler: -ı, -me, -mece, -gi, -gı, -gü, -k, -ç, -m, -mak, -iş, -ti, -im, -in, vb.


• Fiilden Fiil Yapan Ekler: -r, -dir, -t, -n, -ş, -l, vb.

2. Çekim Ekleri

Eklendiği sözcüğün anlamını değiştirmeden, sözcüğün cümle içindeki görevini belirleyen eklerdir. Sözcüğün diğer sözcüklerle ilişkisini düzenler.

• İsim Çekim Ekleri:
  
  
  
  • Çoğul Eki: -ler/-lar
  
  
  • İyelik Ekleri: -(i)m, -(i)n, -(s)i, -(i)miz, -(i)niz, -leri
  
  
  • Hâl Ekleri: -i (belirtme), -e (yönelme), -de (bulunma), -den (ayrılma)
  
  
  • İlgi Eki: -(n)in/-(n)ın/-(n)un/-(n)ün
  
  
  
  


• Fiil Çekim Ekleri:
  
  
  
  • Kip Ekleri: -di, -miş, -ecek, -ir, -meli, -se, vb.
  
  
  • Kişi Ekleri: -m, -n, -k, -niz, -ler
  
  
  • Olumsuzluk Eki: -me/-ma
  
  
  • Soru Eki: mi/mı/mu/mü