Sosyoloji Dersi Konuları

Öğrenme çıktıları

1. SOS.11.1.1Sosyolojinin doğuş sürecini tarihsel bağlamda anlamlandırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Sosyolojinin doğuşuna etki eden düşünürlerin görüşlerini analiz eder.
   • b) Sosyolojinin doğduğu dönemin sosyal, ekonomik ve siyasal koşullarını fark eder.
   • c) Sosyolojinin doğduğu tarihsel koşullar ile günümüz toplumlarının koşullarını karşılaştırır.
   • ç) Sosyolojinin kurucu isimlerinin sosyoloji anlayışlarını açıklar.

2. SOS.11.1.2Sosyolojik düşünme biçimini sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Sosyolojik düşünme biçimi ile ilgili merak ettiği konuyu tanımlar.
   • b) Sosyolojik düşünme biçimi ile ilgili merak ettiği konu hakkında sorular sorar.
   • c) Sosyolojik düşünme biçimi ile ilgili merak ettiği konu hakkında bilgi toplar.
   • ç) Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
   • d) Doğrulanmış bilgilerden hareketle sosyolojik düşünme biçimine uygun çıkarımlar yapar.

3. SOS.11.1.3Sosyolojide kullanılan farklı yöntemleri karşılaştırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Nicel ve nitel araştırma yöntemleri ile bu yöntemlerin dayandığı görüşlerin temel özelliklerini belirler.
   • b) Nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin benzerliklerini listeler.
   • c) Nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin farklılıklarını listeler.

Anahtar kavramlar

anomi · ilerleme · kentleşme · modernite · toplumsal düzen

Öğrenme çıktıları

1. SOS.11.2.1Osmanlı’dan Cumhuriyet’e modernleşmenin neden ve sonuçlarını yorumlayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Osmanlı’da başlayıp Cumhuriyet Dönemi’nde derinleşerek devam eden modernleşmenin nedenlerini inceler.
   • b) Osmanlı’da başlayıp Cumhuriyet Dönemi’nde derinleşerek devam eden modernleşmenin sonuçlarını inceler.
   • c) Modernleşmenin sonuçlarını tarihsel bağlamda sorgular.
   • ç) Modernleşmenin nedenlerini ve sonuçlarını tarihsel bağlamda yeniden ifade eder.

2. SOS.11.2.2Türkiye’de sosyolojinin doğuşu ve gelişim sürecini tarihsel bir kurgu içinde yapılandırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Türkiye’de sosyolojinin gelişim sürecine ilişkin olay, olgu ve düşünsel yönelimleri inceleyerek nedensel ilişkiler ortaya koyar.
   • b) Ortaya koyduğu ilişkileri tarihsel bağlamda bütünleştirerek uyumlu bir bütün oluşturur.

   Kapsam sınırı: Bilgi notunda Avrupa’da modern toplumun sorunlarına çözüm aramak için ortaya çıkan sosyolojinin Türkiye’de modern bir toplum oluşturmak için kullanıldığı, bu bağlamda sosyolojinin modernleşmenin yol haritasını çizmek, toplumsal yapıyı ve kurumları çağın gereklerine göre reforme etmek gibi amaçlar açısından önem kazandığı vurgulanır.

3. SOS.11.2.3Türk modernleşmesinin Türk edebiyatına yansımasını yorumlayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Edebî eserlerde modernleşme konusunu inceler.
   • b) İncelediği konuyu sosyoloji ile ilişkisi içinde bağlamdan kopmadan yazılı/sözlü metne dönüştürür.
   • c) Eserlerdeki ilgili düşünceleri anlamı değiştirmeden kendi cümleleriyle ifade eder.

   Kapsam sınırı: Edebiyatın hem dilin gelişimi hem de düşüncenin olgunlaşması açısından sosyolojiye giden yolu hazırlamakta önemli katkısı olduğu vurgulanır.

Anahtar kavramlar

adem-i merkeziyet · edebiyat · hars · kültür · medeniyet · modernleşme

Öğrenme çıktıları

1. SOS.11.3.1Kültürün işlevlerini yapılandırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Kültürün işlevlerini inceleyerek toplumla ilişkisini ortaya koyar.
   • b) Bu ilişkiye dayanarak tutarlı ve uyumlu bir bütün oluşturur.

2. SOS.11.3.2Toplumsal yapının unsurlarını ve bu unsurlar arasındaki ilişkileri çözümleyebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Toplumsal yapıyı oluşturan unsurları belirler.
   • b) Toplumsal yapıyı oluşturan unsurlar arasındaki ilişkileri belirler.

3. SOS.11.3.3Toplumsal tabakalaşmayı ve toplumsal hareketliliği özetleyebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Toplumsal tabakalaşmayı ve toplumsal hareketliliği çözümler.
   • b) Toplumsal tabakalaşma ve toplumsal hareketlilik türlerini sınıflandırır.
   • c) Toplumsal tabakalaşmanın ve toplumsal hareketliliğin etkilerini yorumlar.

Anahtar kavramlar

Avrupamerkezcilik · değer · etnosentrizm · norm · prekarya · rol · statü

Öğrenme çıktıları

1. SOS.11.4.1Aile kurumunun işlevi ve yapısı ile evlilik türleri üzerine eleştirel düşünebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Aile kurumunun işlevinin ne olduğunu, aile tiplerini ve evlilik türlerini sorgular.
   • b) Aile kurumunun işlevi, aile tipleri ve evlilik türleri ile ilgili akıl yürütür.
   • c) Akıl yürütme ile ulaştığı çıkarımı yansıtır.

2. SOS.11.4.2Eğitim kurumunun işlevi ve toplumsal yaşamdaki önemi ve değeri üzerine eleştirel düşünebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Eğitim kurumunun işlevinin ne olduğunu, toplumsal yaşam için önemini ve değerini sorgular.
   • b) Sorgulanan problem ve durumla ilgili akıl yürütür.
   • c) Akıl yürütme ile ulaştığı çıkarımı yansıtır.

   Kapsam sınırı: Zorunlu eğitimin modern dönemde ortaya çıkmasının nedenleri vurgulanır.

3. SOS.11.4.3Din kurumunun işlevlerini yapılandırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Din kurumunun işlevlerini inceleyerek mantıksal ilişkiler ortaya koyar.
   • b) Tespitlerine dayanarak tutarlı ve uyumlu bir bütün oluşturur.

   Kapsam sınırı: Dinin, medeniyetin ve toplum fikrinin gelişmesindeki rolü kültür, eğitim, aile, adalet, eşitlik, hukuk üzerinden vurgulanır.

4. SOS.11.4.4Ekonomi kurumunun işlevi ve toplumsal yaşam açısından önemi hakkında çıkarım yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Ekonomi kurumunun işlevi hakkında varsayımda bulunur.
   • b) Ekonomik işleyişte tekrar eden yapısal unsurları listeler.
   • c) Ekonomik sistemleri karşılaştırır.
   • ç) Devletin ekonomiye müdahalesi hakkında önerme sunar.
   • d) Önermeleri değerlendirir.

5. SOS.11.4.5Siyaset kurumunun işlevi ve önemi hakkında eleştirel düşünebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Siyaset kurumunun işlevinin ne olduğu ile toplumsal yaşamdaki yeri ve önemini sorgular.
   • b) Sorgulanan durumla ilgili akıl yürütür.
   • c) Akıl yürütme ile ulaştığı çıkarımı yansıtır.

   Kapsam sınırı: Bilgi notunda siyaset kurumunun öncelikli işlevinin farklı toplumsal kesimlerin çıkarları arasında denge kurmak olduğu vurgulanır.

6. SOS.11.4.6Toplumsal kurumların işlevlerini birbirleriyle ilişkisi içinde inceleyerek toplumun işleyişini yapılandırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Toplumsal kurumların işlevlerini inceleyerek mantıksal ilişkiler ortaya koyar.
   • b) Bu ilişkilere dayanarak tutarlı ve uyumlu bir bütün oluşturur.

Anahtar kavramlar

meşruiyet · müfredat · otorite · sosyalizasyon · sosyal kontrol · üretim biçimi

Öğrenme çıktıları

1. SOS.11.5.1İslam karşıtlığı problemi ile ilgili eleştirel düşünebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) İslam karşıtlığı problemini sorgular.
   • b) İslam karşıtlığı problemi ile ilgili akıl yürütür.
   • c) Akıl yürütmeyle ulaştığı çıkarımları yansıtır.

2. SOS.11.5.2Küreselleşme olgusunun toplumsal etkilerini çözümleme

   Süreç bileşenleri

   • a) Küreselleşme olgusunu meydana getiren unsurları belirler.
   • b) Küreselleşme olgusunu meydana getiren unsurlar arasındaki ilişkileri belirler.

3. SOS.11.5.3Yapay zekâ teknolojileri kaynaklı toplumsal sorunlar hakkında eleştirel düşünebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Yapay zekâ teknolojileri kaynaklı toplumsal sorunları sorgular.
   • b) Sorgulanan durumla ilgili akıl yürütür.
   • c) Akıl yürütme ile ulaştığı çıkarımı yansıtır.

Anahtar kavramlar

algoritma · ayrımcılık · hegemonya · öteki · stereotip

Öğrenme çıktıları

1. SOS.12.1.1Bilim ve toplum ilişkisini çözümleyebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Bilim ve toplum ilişkisini oluşturan unsurları belirler.
   • b) Bu unsurlar arasındaki ilişkileri belirler.

   Kapsam sınırı: Bilim sosyal bir etkinlik olduğundan bilimi anlamak ve açıklamak için bilimin kendi iç mantığını incelemenin yetersiz kalacağı vurgulanır ve klasik bilim yaklaşımının eleştirisine yer verilir.

   Kapsam sınırı: Bilimsel bilginin anlaşılmasında bilim insanları topluluğunun yapısı ve işleyişinin incelenmesinin ve bilimin toplumsal bağlamının göz önünde bulundurulmasının gereği ve bu açıdan sosyolojinin önemi vurgulanır.

2. SOS.12.1.2Bilim ve toplum ilişkisi üzerine eleştirel düşünebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Bilim ve güç ilişkisini sorgular.
   • b) Bilim ve güç ilişkisiyle ilgili akıl yürütür.
   • c) Akıl yürütmeyle ulaştığı çıkarımları yansıtır.

Anahtar kavramlar

bilimsel topluluk · güç · paradigma · pozitivizm

Öğrenme çıktıları

1. SOS.12.2.1Güncel toplumsal meseleler hakkında eleştirel düşünebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Güncel toplumsal meseleleri sorgular.
   • b) Güncel toplumsal meselelerle ilgili akıl yürütür.
   • c) Akıl yürütme ile elde ettiği çıkarımları yansıtır.

Anahtar kavramlar

dikkat ekonomisi · okul kültürü · sosyalizasyon · suç