DÜNYA'NIN ŞEKLİ VE HAREKETLERİ
Dünya, Güneş Sistemi'ndeki üçüncü gezegen olup, üzerinde bilinen yaşamın var olduğu tek gök cismidir. Dünya'nın şekli ve hareketleri, yeryüzündeki fiziksel ve beşeri coğrafya unsurlarını doğrudan etkileyen temel faktörlerdendir.
Dünya'nın Şekli
Dünya'nın Gerçek Şekli: Geoid
Dünya tam bir küre değildir. Kutuplardan basık, Ekvator'dan şişkin bir yapıya sahiptir. Bu şekle geoid adı verilir. Dünya'nın ekvatoral yarıçapı 6.378 km iken, kutupsal yarıçapı 6.357 km'dir. Aradaki 21 km'lik fark, Dünya'nın tam küre olmadığını gösterir.
Dünya'nın geoid şeklinde olmasının temel nedeni, kendi ekseni etrafındaki dönüş hareketidir. Bu dönüş hareketi nedeniyle oluşan merkezkaç kuvveti, ekvatorda bir şişkinlik oluşmasına neden olmuştur.
Dünya'nın Boyutları
- Ekvator çevresi: 40.076 km
- Meridyen çevresi: 40.009 km
- Ortalama yarıçapı: 6.371 km
- Yüzölçümü: 510 milyon km²
- Kara yüzölçümü: 149 milyon km² (%29)
- Su yüzölçümü: 361 milyon km² (%71)
Dünya'nın Hareketleri
Dünya iki temel hareket yapar: Günlük (Eksen) Hareketi ve Yıllık (Yörünge) Hareketi. Bu hareketler, yeryüzündeki yaşamı doğrudan etkileyen gece-gündüz oluşumu ve mevsimlerin ortaya çıkması gibi sonuçlar doğurur.
Günlük (Eksen) Hareketi
Dünya, kendi ekseni etrafında batıdan doğuya doğru (saat yönünün tersine) döner. Bu hareketi 24 saatte tamamlar (tam olarak 23 saat 56 dakika 4 saniye). Bu harekete rotasyon da denir.
Günlük Hareketin Hızı
Ekvator'daki dönüş hızı = Ekvator çevresi ÷ 24 saat
= 40.076 km ÷ 24 saat
= 1.670 km/saat
Not: Kutuplara doğru gidildikçe dönüş hızı azalır ve kutup noktalarında sıfıra düşer.
Günlük Hareketin Sonuçları
- Gece ve gündüzün oluşması: Dünya döndükçe, yüzeyinin bir kısmı Güneş'e dönük (gündüz), diğer kısmı Güneş'ten uzak (gece) olur.
- Yerel saat farklarının ortaya çıkması: Dünya batıdan doğuya doğru döndüğü için, doğudaki yerlerde yerel saat daha ileridir.
- Güneş ışınlarının geliş açısının gün içinde değişmesi: Sabah ve akşam saatlerinde Güneş ışınları yeryüzüne eğik, öğle saatlerinde ise daha dik açıyla gelir.
- Meltem rüzgârlarının oluşması: Kara ve denizlerin gün içinde farklı ısınması sonucu oluşan basınç farkları, meltem rüzgârlarını oluşturur.
- Coriolis Etkisi: Dünya'nın dönüşü nedeniyle, Kuzey Yarımküre'de hareket eden cisimler sağa, Güney Yarımküre'de ise sola saparlar.
- Kutuplarda basıklık, Ekvator'da şişkinlik: Dünya'nın dönüşü sonucu oluşan merkezkaç kuvveti, geoid şeklinin oluşmasına neden olur.
Yıllık (Yörünge) Hareketi
Dünya, Güneş etrafındaki yörüngesinde batıdan doğuya doğru hareket eder. Bu hareketi 365 gün 6 saat (bir yıl) sürede tamamlar. Bu harekete revolüsyon da denir. Dünya'nın yörüngesi tam bir daire değil, elips şeklindedir.
Yıllık Hareketin Hızı
Dünya'nın yörünge uzunluğu yaklaşık 940 milyon km'dir.
Yörünge hızı = Yörünge uzunluğu ÷ 365,25 gün
= 940 milyon km ÷ 365,25 gün
≈ 30 km/saniye veya 108.000 km/saat
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.