TÜRKİYE'NİN İKLİMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Türkiye, coğrafi konumu ve fiziki özellikleri nedeniyle çeşitli iklim tiplerinin görüldüğü bir ülkedir. Ülkemizin iklimini etkileyen faktörler, genel olarak dış faktörler (planetar faktörler) ve iç faktörler (fiziki coğrafya faktörleri) olmak üzere iki ana başlık altında incelenebilir.
1. Dış (Planetar) Faktörler
Coğrafi Konum
Türkiye, 36°-42° kuzey paralelleri ile 26°-45° doğu meridyenleri arasında yer alır. Ülkemizin orta kuşakta bulunması ve üç tarafının denizlerle çevrili olması iklim özellikleri üzerinde önemli etkiye sahiptir.
- Matematik Konum: Türkiye'nin orta kuşakta yer alması, dört mevsimin belirgin olarak yaşanmasını sağlar.
- Özel Konum: Üç tarafının denizlerle çevrili olması, kıyı bölgelerinde ılıman iklim özelliklerinin görülmesine neden olur.
Basınç Merkezleri ve Hava Kütleleri
Türkiye'nin iklimini etkileyen başlıca basınç merkezleri ve hava kütleleri şunlardır:
- Sibirya Yüksek Basınç Merkezi: Kış aylarında etkili olur ve soğuk-kuru hava kütlelerini ülkemize taşır.
- Asor Yüksek Basınç Merkezi: Yaz aylarında etkili olur ve sıcak-kuru hava kütlelerini getirir.
- İzlanda Alçak Basınç Merkezi: Kış aylarında etkili olur ve ılık-nemli hava kütlelerini ülkemize taşır.
- Basra Alçak Basınç Merkezi: Yaz aylarında etkili olur ve sıcak-kuru hava kütlelerini getirir.
Okyanus Akıntıları
Türkiye'yi doğrudan etkilemese de, Kuzey Atlantik'teki Golf Stream akıntısı, Batı Avrupa üzerinden gelen hava kütlelerinin özelliklerini etkileyerek dolaylı yoldan Türkiye iklimini etkiler.
2. İç (Fiziki Coğrafya) Faktörler
Yeryüzü Şekilleri
Türkiye'nin dağlık bir ülke olması ve dağların uzanış doğrultusu iklim üzerinde önemli etkiye sahiptir.
- Dağların Uzanış Doğrultusu: Kuzey Anadolu ve Toros Dağları doğu-batı doğrultusunda uzanarak deniz etkisinin iç kesimlere girmesini engeller.
- Yükselti: Her 100 metre yükseldikçe sıcaklık ortalama 0,5°C düşer. Bu nedenle yüksek kesimlerde sıcaklık daha düşük, yağış daha fazladır.
- Bakı: Güney yamaçlar (güneşe dönük) daha fazla ısınırken, kuzey yamaçlar daha az ısınır.
Sıcaklık-Yükselti İlişkisi
Her 100 metre yükseldikçe sıcaklık ortalama 0,5°C düşer.
Formül: Sıcaklık Farkı = Yükselti Farkı (m) × 0,5 / 100
Denize Göre Konum (Karasallık)
Türkiye'de kıyı bölgeler ile iç bölgeler arasında iklim özellikleri bakımından önemli farklar vardır.
- Kıyı Bölgeler: Denizin ısınma-soğuma özelliklerinden dolayı sıcaklık farkları azdır. Yaz-kış ve gece-gündüz sıcaklık farkları düşüktür. Nem ve yağış miktarı fazladır.
- İç Bölgeler: Deniz etkisinden uzak olduğu için karasal iklim özellikleri görülür. Yaz-kış ve gece-gündüz sıcaklık farkları yüksektir. Nem ve yağış miktarı azdır.
Bitki Örtüsü
Bitki örtüsü hem iklimin sonucu hem de iklimi etkileyen bir faktördür.
- Ormanlar, nemin tutulmasını sağlar ve aşırı buharlaşmayı önler.
- Bitki örtüsünün tahrip edildiği bölgelerde iklim özellikleri değişir, kuraklık ve sıcaklık artar.
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.