TÜRKİYE'NİN YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ
Türkiye, Asya ve Avrupa kıtaları arasında köprü görevi gören, üç tarafı denizlerle çevrili, jeolojik yapısı ve coğrafi konumu nedeniyle oldukça zengin yeryüzü şekillerine sahip bir ülkedir. Alp-Himalaya dağ kuşağı üzerinde yer alan Türkiye, jeolojik olarak genç bir yapıya sahiptir ve bu nedenle engebeli bir topoğrafya gösterir.
Türkiye'nin Fiziki Özellikleri
Türkiye'nin yüzölçümü 783.562 km²'dir. Ülkemizin ortalama yükseltisi 1132 metredir ve bu değer dünya ortalamasının (840 m) üzerindedir. Türkiye'nin %55'i 1000 metrenin üzerinde yükseltiye sahiptir. Bu durum, ülkemizin dağlık bir ülke olarak nitelendirilmesine sebep olmuştur.
Türkiye'nin Yeryüzü Şekillerinin Genel Özellikleri
- Genç Oluşumlu Dağlar: Alp-Himalaya kıvrım sistemine dahil olan Türkiye'deki dağların çoğu III. Jeolojik zamanda (Tersiyer) oluşmuştur.
- Yüksek Engebeli Arazi: Türkiye'nin ortalama yükseltisi 1132 metredir.
- Aktif Tektonik Yapı: Türkiye, Avrasya, Afrika ve Arap levhalarının etkisi altındadır. Bu durum deprem aktivitesinin yüksek olmasına neden olur.
- Çeşitli Yer Şekilleri: Dağlar, platolar, ovalar, vadiler, volkanik şekiller ve karstik şekiller gibi çeşitli yer şekillerine sahiptir.
- Kıyı Çeşitliliği: Girintili çıkıntılı kıyılar, falez, tombolo, lagün, delta gibi farklı kıyı tiplerini barındırır.
Türkiye'nin Başlıca Yeryüzü Şekilleri
1. Dağlar
Türkiye'nin yüzey şekillerinin en belirgin özelliği dağlık olmasıdır. Dağlar, genellikle doğu-batı doğrultusunda uzanır ve kıyılara paralel bir seyir izler.
Başlıca Dağ Sıraları:
- Kuzey Anadolu Dağları: Karadeniz kıyısı boyunca uzanan bu dağlar, Yıldız Dağları ile başlayıp doğuda Kafkas Dağları'na kadar devam eder. Önemli yükseltileri arasında Kaçkar Dağları (3932 m) bulunur.
- Güney Anadolu Dağları: Akdeniz kıyısı boyunca uzanan Toros Dağları'nı içerir. Batı, Orta ve Doğu Toroslar olarak üç bölüme ayrılır. En yüksek noktası Aladağlar'daki Demirkazık Tepesi'dir (3756 m).
- Doğu Anadolu Dağları: Türkiye'nin en yüksek dağları bu bölgede yer alır. Ağrı Dağı (5137 m), Süphan Dağı (4058 m), Cilo Dağı (4116 m) önemli yükseltilerdir.
2. Platolar
Türkiye yüzölçümünün yaklaşık %30'unu platolar oluşturur. Platolar, genellikle İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yaygındır.
Başlıca Platolar:
- İç Anadolu Platosu: Ortalama yükseltisi 1000 m civarındadır. Konya, Tuz Gölü, Cihanbeyli, Haymana, Obruk platoları önemli alt bölümleridir.
- Doğu Anadolu Platosu: Türkiye'nin en yüksek platosudur. Ortalama yükseltisi 1800-2000 m arasındadır. Erzurum-Kars Platosu en önemli bölümüdür.
- Güneydoğu Anadolu Platosu: Ortalama yükseltisi 700-800 m civarındadır. Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin platoları önemli kısımlarıdır.
3. Ovalar
Türkiye'nin yüzölçümünün yaklaşık %15'ini ovalar oluşturur. Ovalar, genellikle kıyı kesimlerinde ve akarsu vadilerinde yer alır.
Ova Tipleri ve Örnekleri:
- Delta Ovaları: Akarsuyun denize döküldüğü yerde alüvyonların birikmesiyle oluşur. Çukurova, Bafra, Çarşamba, Göksu, Yeşilırmak, Kızılırmak deltaları.
- Tektonik Ovalar: Yer kabuğu hareketleri sonucu oluşan çöküntü alanlarıdır. Konya, Erzincan, Muş, Elazığ ovaları.
- Karstik Ovalar: Karstik arazilerde yer alan kapalı çöküntü alanlarıdır. Antalya'daki Elmalı, Korkuteli, Kestel ovaları.
- Taban Ovaları: Akarsu vadilerinin tabanında oluşan ovalardır. Yukarı Sakarya, Yukarı Kızılırmak, Yukarı Fırat ovaları.
4. Volkanik Alanlar
Türkiye'de özellikle Doğu Anadolu ve İç Anadolu'da volkanik alanlar yaygındır. Bu alanlarda volkan konileri, lav platoları, kalderalar gibi volkanik yer şekilleri görülür.
Önemli Volkanik Dağlar:
- Ağrı Dağı: Türkiye'nin en yüksek dağı (5137 m)
- Erciyes Dağı: İç Anadolu'da yer alan sönmüş volkan (3917 m)
- Hasan Dağı: Aksaray-Niğde sınırında yer alan çift konili volkan (3268 m)
- Nemrut Dağı: Zirvesinde kaldera gölü bulunan volkan (2935 m)
- Karacadağ: Güneydoğu Anadolu'nun en yüksek dağı (1957 m)
- Tendürek Dağı: Doğu Anadolu'da yer alan volkan (3533 m)
5. Karstik Şekiller
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.