İKİ SAVAŞ ARASINDAKİ DÖNEMDE TÜRKİYE VE DÜNYA (1918-1939)
Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesi ile İkinci Dünya Savaşı'nın başlaması arasındaki dönem (1918-1939), dünya tarihinde büyük dönüşümlerin yaşandığı kritik bir zaman dilimidir. Bu dönem, yeni devletlerin kurulduğu, siyasi rejimlerin değiştiği, ekonomik krizlerin yaşandığı ve uluslararası ilişkilerin yeniden şekillendiği bir süreçtir.
1. Dünya'da Genel Durum
Birinci Dünya Savaşı sonrası imzalanan Versailles Barış Antlaşması ve diğer antlaşmalar, Avrupa'nın siyasi haritasını yeniden çizdi. Osmanlı, Avusturya-Macaristan ve Rus İmparatorlukları yıkıldı, yerlerine yeni ulus-devletler kuruldu. Almanya ağır tazminatlar ödemeye mahkûm edildi ve toprak kaybına uğradı.
Önemli Kavramlar:
- Versailles Düzeni: I. Dünya Savaşı sonrası kurulan ve galip devletlerin çıkarlarını koruyan uluslararası sistem
- Milletler Cemiyeti: Uluslararası barışı korumak amacıyla 1920'de kurulan örgüt (Birleşmiş Milletler'in öncüsü)
- Yatıştırma Politikası: İngiltere ve Fransa'nın 1930'larda Nazi Almanyası'na karşı izlediği tavizkar politika
1920'li yıllar, özellikle ABD için ekonomik refah yılları olurken, 1929'da başlayan Büyük Buhran tüm dünyayı etkisi altına aldı. Ekonomik kriz, liberal demokratik sistemlere olan güveni sarstı ve totaliter rejimlerin yükselişine zemin hazırladı.
Bu dönemde dünyada üç temel siyasi eğilim ortaya çıktı:
- Liberal Demokrasiler: ABD, İngiltere, Fransa gibi ülkelerde
- Faşist/Nazi Rejimler: İtalya (Mussolini, 1922), Almanya (Hitler, 1933), İspanya (Franco, 1939)
- Komünist Rejimler: Sovyetler Birliği (Lenin, sonra Stalin)
1930'larda Japonya'nın Mançurya'yı işgali (1931), İtalya'nın Etiyopya'yı işgali (1935), Almanya'nın silahlanması ve Rhineland'ı işgali (1936) gibi olaylar, uluslararası barışı tehdit etti. İspanya İç Savaşı (1936-1939) adeta yaklaşan dünya savaşının provası niteliğindeydi.
2. Türkiye Cumhuriyeti'nin Kuruluşu ve Gelişimi
Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkması sonucu imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) ve sonrasında başlayan işgaller, Anadolu'da Milli Mücadele hareketinin doğmasına neden oldu. Mustafa Kemal Paşa'nın liderliğinde başlayan bu hareket, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışıyla resmi olarak başladı.
Milli Mücadele'nin Önemli Aşamaları:
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır."
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Milli Mücadele'nin tüm yurda yayılması
- TBMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920): Milli egemenliğe dayalı yeni Türk devletinin temeli
Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasıyla imzalanan Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923), yeni Türk devletinin uluslararası alanda tanınmasını sağladı. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanıyla Türkiye Cumhuriyeti resmen kuruldu.
1923-1938 yılları arasında Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde gerçekleştirilen inkılaplar, Türkiye'yi çağdaş uygarlık seviyesine ulaştırmayı hedefledi:
Atatürk İnkılapları:
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.