İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI (DESTAN DÖNEMİ)
Destan Dönemi Nedir?
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı, Türklerin İslamiyet'i kabul etmeden önceki sözlü edebiyat geleneğini kapsar. Bu dönem, yaklaşık olarak M.Ö. 1200'lerden başlayıp M.S. 9-10. yüzyıllara kadar devam eder ve Destan (Göçebelik) Dönemi olarak da adlandırılır. Bu dönemde Türkler göçebe yaşam tarzını benimsemiş, doğayla iç içe yaşamış ve sözlü kültür geleneğini sürdürmüşlerdir.
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatının Genel Özellikleri
- Sözlü Gelenek: Yazının yaygın olmaması nedeniyle eserler ağızdan ağıza aktarılmıştır.
- Anonim Özellik: Eserlerin çoğunun belirli bir yazarı yoktur, halk tarafından oluşturulmuştur.
- Doğa ve Kahramanlık: Konular genellikle doğa, göçebe yaşam, savaşlar ve kahramanlıklar üzerinedir.
- İnanç Sistemi: Gök Tanrı inancı, atalar kültü ve şamanizm etkileri görülür.
- Nazım Biçimi: Dörtlükler halinde, 7'li hece ölçüsü yaygındır.
- Yalın Dil: Günlük konuşma diline yakın, süssüz ve doğal bir anlatım hakimdir.
Edebî Türler
1. Destanlar
Destan, bir milletin tarihinde derin iz bırakmış olayları anlatan uzun, manzum eserlerdir. Olağanüstü olaylar ve kahramanlıklar içerir. İslamiyet öncesi Türk destanları iki gruba ayrılır:
a) Doğal Destanlar: Halk arasında kendiliğinden oluşan, söyleyeni belli olmayan destanlardır.
b) Yapay Destanlar: Bir şair tarafından millî duyguları yansıtmak amacıyla yazılan destanlardır.
Önemli Türk Destanları:
| Destan Adı | Ait Olduğu Türk Boyu | İçeriği |
|---|---|---|
| Yaratılış Destanı | Altay Türkleri | Dünyanın ve insanın yaratılışını konu alır. |
| Alp Er Tunga Destanı | Saka (İskit) Türkleri | Alp Er Tunga'nın İranlılarla savaşlarını anlatır. |
| Şu Destanı | Saka Türkleri | Şu adlı hükümdarın Makedonya Kralı İskender'e karşı mücadelesi. |
| Oğuz Kağan Destanı | Oğuz Türkleri | Oğuz Kağan'ın doğumu, kahramanlıkları ve dünya hakimiyeti mücadelesi. |
| Ergenekon Destanı | Göktürkler | Göktürklerin demirden dağları eriterek Ergenekon'dan çıkışı. |
| Bozkurt Destanı | Göktürkler | Bir kurt tarafından kurtarılan çocuğun Göktürk devletini kurması. |
| Türeyiş Destanı | Göktürkler | Göktürklerin bir mağarada yaşayan kurt tarafından türeyişi. |
| Manas Destanı | Kırgız Türkleri | Manas'ın Kırgızları birleştirmesi ve düşmanlarla savaşları. Dünyanın en uzun destanıdır. |
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.