TARİH İÇİNDE TÜRK EDEBİYATI

Türk edebiyatı, Türk milletinin binlerce yıllık tarihî serüveni içinde gelişmiş, zenginleşmiş ve çeşitli dönemlerden geçerek bugünkü halini almıştır. Türk edebiyatının kökleri, Orta Asya'daki eski Türk topluluklarının sözlü kültürüne kadar uzanır.

İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI

Bu dönem, Türklerin İslamiyet'i kabul etmeden önceki edebiyatını kapsar. Sözlü geleneğin hâkim olduğu bu dönemde destanlar, sagu (ölüm şiirleri), koşuk (aşk, doğa, kahramanlık şiirleri), sav (atasözleri) gibi türler öne çıkar. Orhun Yazıtları, Göktürk Kitabeleri ve Uygur Metinleri gibi yazılı eserler de bu dönemin önemli ürünleridir.

İSLAMİYET ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI

Türklerin 10. yüzyıldan itibaren İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte, edebiyatta İslami unsurlar ve Arap-Fars edebiyatının etkileri görülmeye başlar. Bu dönemde üç farklı edebiyat geleneği ortaya çıkmıştır:

1. Divan Edebiyatı

Saray ve çevresinde gelişen, Arap ve Fars edebiyatından etkilenen, aruz ölçüsünün kullanıldığı, belirli kurallara bağlı bir edebiyattır. Gazel, kaside, mesnevi, rubai, terkib-i bent, terci-i bent gibi nazım biçimleri kullanılmıştır. Fuzuli, Baki, Nedim, Şeyh Galip dönemin önemli şairleridir.

2. Halk Edebiyatı

Halkın içinden çıkan, hece ölçüsüyle yazılan, sade bir dil kullanan, sözlü geleneğe dayalı bir edebiyattır. Koşma, türkü, mani, destan, ninni gibi nazım biçimleri kullanılmıştır. Karacaoğlan, Dadaloğlu, Ercişli Emrah, Âşık Veysel gibi âşıklar bu geleneğin temsilcileridir.

3. Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı

Tasavvuf düşüncesini yaymak amacıyla tekke ve zaviyelerde gelişen, hem aruz hem de hece ölçüsünü kullanan bir edebiyattır. İlahi, nefes, devriye, şathiye gibi türleri vardır. Yunus Emre, Hacı Bektaş Veli, Mevlana, Kaygusuz Abdal bu edebiyatın önemli temsilcileridir.