TİYATRO
Tiyatro Sanatı: Geçmişten Günümüze
Tiyatro, insanlık tarihinin en eski sanat dallarından biridir. İnsanın kendini ifade etme ihtiyacından doğan bu sanat, tarih boyunca toplumların kültürel, sosyal ve siyasi yapılarını yansıtan bir ayna görevi görmüştür. Kökeni, ilkel insanların avlanma ritüellerine, dinî törenlere ve doğa olaylarını taklit etme çabalarına dayanır.
Tiyatronun sistemli bir sanat dalı olarak ortaya çıkışı Antik Yunan'da gerçekleşmiştir. Dionysos şenliklerinde yapılan dinî törenlerden doğan tiyatro, zamanla tragedya ve komedya olmak üzere iki ana türe ayrılmıştır. Aiskhylos, Sophokles ve Euripides gibi tragedya yazarları ile Aristophanes gibi komedya yazarları, tiyatro sanatının temellerini atmışlardır.
Orta Çağ'da Avrupa'da kilise etkisiyle dinî konuların işlendiği mystere ve miracle adı verilen oyunlar sahnelenmiştir. Rönesans döneminde ise İtalya'da commedia dell'arte (doğaçlama komedya) gelişmiş, İngiltere'de Shakespeare gibi büyük yazarlar yetişmiştir.
17. yüzyılda Fransa'da klasik tiyatro anlayışı hâkim olmuş, Molière, Racine ve Corneille gibi yazarlar önemli eserler vermişlerdir. 18. ve 19. yüzyıllarda romantizm, realizm ve natüralizm akımları tiyatroya yön vermiştir.
20. yüzyılda ise dünya savaşlarının etkisiyle absürd tiyatro, epik tiyatro gibi yeni anlayışlar ortaya çıkmış; Samuel Beckett, Bertolt Brecht, Anton Çehov gibi yazarlar modern tiyatronun öncüleri olmuşlardır.
Türk tiyatrosu ise geleneksel Türk tiyatrosu (Karagöz, Ortaoyunu, Meddah, Köy Seyirlik Oyunları) ve Batı etkisindeki Türk tiyatrosu olmak üzere iki kolda gelişmiştir. Tanzimat'la birlikte Batı tarzı tiyatro anlayışı benimsenmiş, Şinasi'nin Şair Evlenmesi (1860) ilk yerli tiyatro eseri olarak kabul edilmiştir. Cumhuriyet döneminde ise Musahipzade Celal, Reşat Nuri Güntekin, Haldun Taner, Orhan Asena, Güngör Dilmen gibi yazarlar önemli eserler vermişlerdir.
Tiyatro ile İlgili Temel Kavramlar
- Dram: Sahnede oynanmak üzere yazılmış tüm edebî metinlerin genel adıdır.
- Tragedya (Trajedi): Soylu kişilerin başından geçen acıklı olayları konu alan, izleyicide acıma ve korku duyguları uyandırarak bir arınma (katharsis) sağlayan oyun türüdür.
- Komedya (Komedi): İnsanların ve toplumun aksayan yönlerini güldürücü bir biçimde eleştiren oyun türüdür.
- Dram (Orta Oyun): Hem acıklı hem gülünç olayları bir arada işleyen, gerçek yaşamı olduğu gibi yansıtmaya çalışan oyun türüdür.
- Monolog: Oyun kişisinin tek başına konuşmasıdır.
- Diyalog: Oyun kişileri arasındaki konuşmalardır.
- Tirat: Oyun kişisinin uzun konuşmasıdır.
- Dekor: Oyunun sahnelendiği mekânı canlandırmak için kullanılan düzenlemedir.
- Kostüm: Oyun kişilerinin giydikleri kıyafetlerdir.
- Aksesuar: Oyunda kullanılan tamamlayıcı eşyalardır.
- Replik: Oyuncuların söyledikleri sözlerdir.
- Mimik: Yüz hareketleridir.
- Jest: El, kol ve vücut hareketleridir.
Tiyatro Eseri Yapı Unsurları
- Olay Örgüsü (Entrika): Oyundaki olayların düzenlenişidir.
- Kişiler (Karakterler): Oyunda rol alan kişilerdir.
- Zaman: Oyunun geçtiği zaman dilimidir.
- Mekân: Oyunun geçtiği yerdir.
- Dil ve Anlatım: Oyunun yazılış biçimi ve kullanılan dildir.
- İleti (Mesaj): Oyunun okuyucuya/izleyiciye vermek istediği mesajdır.
Tiyatro Eserinin Bölümleri
Devamını okumak için üye ol!
Ücretsiz kayıt olarak tüm konu anlatımlarına eriş.