10. Sınıf Biyoloji Konuları

Öğrenme çıktıları

1. BİY.10.1.1Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğini sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğiyle ilgili merakını ifade eder.
   • b) Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğiyle ilgili sorular sorar.
   • c) Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğiyle ilgili bilgileri toplar.
   • ç) Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğiyle ilgili topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
   • d) Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğiyle ilgili topladığı bilgiler üzerinden çıkarım yapar.

   Kapsam sınırı: Bu süreçte ATP sentezinin hangi yollarla gerçekleştiği verilmez. ç-d) Öğrencilerden ulaştıkları bilgilerin doğruluğunu bilim dergileri ve bilimsel makaleler gibi güvenilir kaynaklardan yararlanarak değerlendirmeleri istenir.

2. BİY.10.1.2Fotosentez reaksiyonlarıyla ilgili bilimsel model oluşturabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Fotosentez reaksiyonlarının işleyişini açıklamak için model önerir.
   • b) Fotosentez reaksiyonlarının işleyişi ile ilgili önerdiği modeli bilimsel modellerle karşılaştır ve elde ettiği kanıtlarla modelini yeniler.

   Kapsam sınırı: Pigmentlerin yapısına ve klorofil çeşitlerine girilmez.

   Kapsam sınırı: Fotofosforilasyon olayının mekanizması, devirli ve devirsiz fotofosforilasyon, fotosistem çeşitleri, Calvin döngüsünün ara basamakları, CAM ve C4 bitkilerinde görülen farklı fotosentez türleri ve fotosenteze etki eden genetik faktörler verilmez. b) Bilim insanlarının geliştirdiği fotosentez reaksiyonu modeli paylaşılarak öğrencilerden bu modeli kendi önerdikleri modellerle karşılaştırmaları istenir.

3. BİY.10.1.3Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney tasarlar.
   • b) Tasarladığı deneyden elde ettiği sonuçların analizini yapar ve bu sonuçları fotosentezi açıklamak için kullanır.

   Kapsam sınırı: Öğrencilerden etkili iletişim becerilerini kullanmaları ve grup arkadaşlarına nazik davranmaları istenerek saygı değeri vurgulanır.

4. BİY.10.1.4Kemosentez hakkında bilgi toplayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Kemosentez hakkında bilgiye ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.
   • b) Belirlediği araçları kullanarak kemosentez ile ilgili bilgilere ulaşır.
   • c) Kemosentez ile ilgili ulaştığı bilgileri doğrular.
   • ç) Kemosentez ile ilgili ulaştığı bilgileri kaydeder.

5. BİY.10.1.5Canlılarda sindirim çeşitlerini ve yapılarını sınıflandırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Canlılarda sindirim çeşitleri ve yapılarını sınıflandırmak için ölçütler belirler.
   • b) Canlılarda sindirim çeşitleri ve yapılarını oluşturduğu ölçütlere göre ayrıştırır.
   • c) Canlılarda sindirim çeşitleri ve yapılarını gruplandırır.
   • ç) Canlılarda sindirim çeşitleri ve yapılarını isimlendirir.

6. BİY.10.1.6İnsanda enerji eldesi için sindirim, emilim ve taşıma süreçlerinin gerekliliği ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) İnsanda sindirim, emilim ve taşıma süreçlerinin niteliklerini tanımlar.
   • b) İnsanda sindirim, emilim ve taşıma süreçlerinin besinlerden enerji eldesi için gerekliliğiyle ilgili bilgileri/verileri toplar ve kaydeder.
   • c) İnsanda sindirim, emilim ve taşıma süreçlerinin besinlerden enerji eldesi için gerekliliğiyle ilgili topladığı bilgileri/verileri yorumlar ve değerlendirir.

   Kapsam sınırı: Bilgi toplama sürecinde sindirim basamaklarında görev alan enzim ve hormonlar verilmez.

7. BİY.10.1.7Hücresel solunum reaksiyonlarıyla ilgili bilimsel model oluşturabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Hücresel solunum reaksiyonlarının işleyişini açıklamak için model önerir.
   • b) Hücresel solunum reaksiyonlarının işleyişi ile ilgili oluşturduğu modeli bilimsel modellerle karşılaştır ve elde ettiği kanıtlarla modelini yeniden yapılandırır.

   Kapsam sınırı: Elektron taşıma sisteminde görev alan proteinlerin yapı ve isimleri, kimyasal ozmoz verilmez; süreç sonunda ATP üretildiği vurgulanır.

8. BİY.10.1.8Farklı besin gruplarından enerji eldesi süreçlerini karşılaştırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Farklı besin gruplarından enerji eldesi süreçlerine ilişkin özellikleri belirler.
   • b) Farklı besin gruplarından enerji eldesi süreçlerine ilişkin benzerlikleri listeler.
   • c) Farklı besin gruplarından enerji eldesi süreçlerine ilişkin farklılıkları listeler.

9. BİY.10.1.9Fermantasyon ile ilgili deney yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Fermantasyon ile ilgili deney tasarlar.
   • b) Tasarladığı deneyden elde ettiği sonuçların analizini yapar ve bu sonuçları fermantasyonu açıklamak için kullanır.

10. BİY.10.1.10Besinlerden elde edilen enerjinin canlının metabolik süreçlerine katkısı ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme

    Süreç bileşenleri

    • a) Besinlerden elde edilen enerjinin özelliklerini tanımlar.
    • b) Besinlerden elde edilen enerjinin canlının metabolik süreçlerine katkısı ile ilgili bilgileri/verileri toplar ve kaydeder.
    • c) Besinlerden elde edilen enerjinin canlının metabolik süreçlerine katkısı ile ilgili topladığı bilgileri/verileri yorumlar ve değerlendirir.

Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı

• Canlılarda Enerji DönüşümleriAYT ≈2 soru/yıl
• Enzim, Metabolizma, ATPKonu anlatımı
• Sindirim SistemiAYT ≈0,6 soru/yıl

Anahtar kavramlar

ışık enerjisi · kimyasal enerji · pigment · fotoliz · Calvin döngüsü · sindirim · sindirim sistemi · emilim · hücresel solunum · fermantasyon · elektron taşıma sistemi · ATP sentezi

Öğrenme çıktıları

1. BİY.10.2.1Ekosistemin cansız ve canlı bileşenleri arasındaki ilişkileri çözümleyebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Ekosistemi oluşturan cansız ve canlı bileşenleri belirler.
   • b) Ekosistemin cansız ve canlı bileşenleri arasındaki ilişkileri belirler.

2. BİY.10.2.2Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimleri ve değişimleri sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimleri ve değişimleri tanımlar.
   • b) Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimler ve değişimlerle ilgili sorular sorar.
   • c) Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimler ve değişimlerle ilgili bilgi toplar.
   • ç) Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimler ve değişimlerle ilgili topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
   • d) Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimler ve değişimlerle ilgili topladığı bilgiler üzerinden çıkarım yapar.

   Kapsam sınırı: Bu süreçte süksesyon çeşitlerine yer verilmez.

   Kapsam sınırı: Öğrencilerin paylaşım sürecine etkin olarak katılmasına, birbirinin sözünü kesmemesine ve sözsüz iletişim unsurlarına dikkat etmesine özen gösterilerek saygı değeri vurgulanır.

3. BİY.10.2.3Ekosistemdeki enerji akışıyla ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Ekosistemdeki enerji akışıyla ilgili gözlem yapar.
   • b) Ekosistemdeki enerji akışıyla ilgili örüntüleri oluşturur.
   • c) Oluşturduğu örüntülerden yola çıkarak ekosistemdeki enerji akışıyla ilgili genelleme yapar.

4. BİY.10.2.4Madde döngüleri ile ilgili bilimsel model oluşturabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Madde döngülerinin işleyişini açıklamak için model önerir.
   • b) Madde döngülerinin işleyişi ile ilgili önerdiği modeli bilimsel modellerle karşılaştırır ve elde ettiği kanıtlarla modelini yeniler.

   Kapsam sınırı: Bu süreçte nitrifikasyon ve denitrifikasyon bakterileri hakkında bilgi verilmez. b) Öğrenciler, inceledikleri bilimsel içerikli kaynaklarda yer alan madde döngüsü modelleri ile kendi önerdiği modeli karşılaştırır.

5. BİY.10.2.5Ekolojik sürdürülebilirliğin önemini yorumlayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Ekolojik sürdürülebilirliğin önemini inceler.
   • b) Ekolojik sürdürülebilirliğin önemini bağlamdan kopmadan dönüştürür.
   • c) Ekolojik sürdürülebilirliğin önemini anlamı değiştirmeyecek şekilde yeniden ifade eder.

6. BİY.10.2.6Çevresinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumlarla ilgili gözleme dayalı tahmin yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Çevresinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumları gözlem ve deneyimleriyle ilişkilendirir.
   • b) Çevresinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumlara ilişkin çıkarım yapar.
   • c) Çevresinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumlara ilişkin yargıda bulunur.

   Kapsam sınırı: İnsanın rolünü çevreye duyarlı olmak ve yaşadığı ülkenin doğal güzelliklerine sahip çıkmak açısından değerlendirmeleri istenerek duyarlılık ve vatanseverlik değerleri vurgulanır.

7. BİY.10.2.7Ekolojik ayak izini küçültebilme yollarını bilimsel olarak sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Ekolojik ayak izini küçültebilme yollarıyla ilgili araştırma sorusu belirler.
   • b) Ekolojik ayak izini küçültebilme yollarıyla ilgili araştırma sorusunu cevaplamak için bir tablo/model oluşturur.
   • c) Ekolojik ayak izini küçültebilme yollarıyla ilgili araştırma planlar.
   • ç) Ekolojik ayak izini küçültebilme yollarıyla ilgili elde ettiği verileri analiz eder ve yorumlar.
   • d) Ekolojik ayak izini küçültebilme yollarıyla ilgili elde ettiği kanıtlara dayalı açıklama yapar ve ekolojik ayak izini küçültebilmeye yönelik çözüm üretir.
   • e) Ekolojik ayak izini küçültebilme yollarıyla ilgili elde ettiği bilgileri değerlendirir ve paylaşır.

   Kapsam sınırı: Bilinçli tüketim alışkanlıklarının benimsenmesinin tasarruf açısından önemi vurgulanır.

8. BİY.10.2.8Doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemleri sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemlere ilişkin merakını ifade eder.
   • b) Doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemler ile ilgili sorular sorar.
   • c) Doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemler ile ilgili bilgi toplar.
   • ç) Doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemler ile ilgili topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
   • d) Doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemler ile ilgili topladığı bilgiler üzerinden çıkarım yapar.

   Kapsam sınırı: Doğadaki tüm canlıların yaşam haklarını savunma ve doğayı koruma, merhamet değeri kapsamında vurgulanır. b) Öğrencilerden Türkiye, KKTC ve dünyada doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemlerle ilgili merak ettikleri uygulamalardan biri hakkında ‘‘Ne?’’, “Neden?”, “Nasıl?”, “Nerede?”, “Ne zaman?” ve “Kim?” sorularını sormaları istenir. c) Öğrencilerden sordukları soruları cevaplamak üzere bilim dergileri, bilimsel makaleler gibi güvenilir kaynaklardan araştırma yapmaları ve bilgi toplamaları istenir.

9. BİY.10.2.9Çevresinde atık yönetimi konusunda yapılan çalışmalarla ilgili bilgi toplayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Çevresinde atık yönetimi konusunda yapılan çalışmalarla ilgili bilgilere ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.
   • b) Belirlediği araçları kullanarak çevresinde atık yönetimi konusunda yapılan çalışmalarla ilgili bilgilere ulaşır.
   • c) Çevresinde atık yönetimi konusunda yapılan çalışmalarla ilgili ulaştığı bilgileri doğrular.
   • ç) Çevresinde atık yönetim konusunda yapılan çalışmalarla ilgili ulaştığı bilgileri kaydeder.

   Kapsam sınırı: Atık yönetimi uygulamalarının çevreye olan etkileri ve ülke ekonomisine katkıları hatırlatılarak duyarlılık ve temizlik değerleri vurgulanır. ç) Öğrencilerden atık yönetimi konusunda ulaştıkları bilgileri çevre duyarlılığını artırmak ve farkındalık oluşturmak için bir proje tasarlamak üzere kaydetmeleri istenir.

Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı

• Ekoloji Ekosistem EkolojisiTYT ≈1 soru/yıl
• Komünite ve Popülasyon EkolojisiAYT ≈1,8 soru/yıl
• Güncel Çevre Sorunları ve İnsanKonu anlatımı
• Komünite EkolojisiKonu anlatımı
• Popülasyon EkolojisiKonu anlatımı
• Canlılar ve ÇevreAYT ≈0,4 soru/yıl

Anahtar kavramlar

rekabet · süksesyon · erozyon · endemik · iklim değişikliği · ötrofikasyon · çevre direnci · taşıma kapasitesi