1. Tema78 ders saati · 12 çıktı
Tepki
Bu temanın içeriğini canlıların uyartılara verdiği tepkiler oluşturmaktadır. Tema kapsamında öğrencilerin bitkilerde ve hayvanlarda tepki mekanizmalarını çözümlemeleri, bitkilerde hareketin sınıflandırılması deneylerini yapmaları; sinir sistemi farklılıkları, refleks, bağışıklık ve alerji oluşumunu sorgulamaları ve farklı canlıların uyartılara karşı oluşturduğu tepki mekanizmalarıyla ilgili akıl yürütmeleri amaçlanmaktadır.
Öğrenme çıktıları
BİY.11.1.1Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme
Süreç bileşenleri
- a) Farklı canlıların çeşitli uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili örüntü bulur.
- b) Farklı canlıların çeşitli uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili genelleme yapar.
BİY.11.1.2Bitkisel hormonların etkileri hakkında akıl yürütebilme
Süreç bileşenleri
- a) Bitkisel hormonların etkilerini deney yaparak gözlemler.
- b) Bitkisel hormonların etkilerini tespit eder.
- c) Bitkisel hormonların etkilerinin benzerlikleri üzerinden çıkarım yapar.
Kapsam sınırı: Deneyin tasarlanıp gerçekleştirilme sürecinde öğrencilere görevlerini zamanında ve eksiksiz yerine getirmeleri hatırlatılarak sorumluluk değeri vurgulanır. b) Ö ğrenciler, deney sonuçlarını gözlemler ve elde ettikleri verileri kaydeder.
BİY.11.1.3Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını sınıflandırabilme
Süreç bileşenleri
- a) Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını ayrıştırmak için hareketin niteliklerini belirler.
- b) Bitkilerin oluşturduğu tepkileri uyaranın yönüne bağlı olanlar ve uyaranın yönüne bağlı olmayanlar olarak ayrıştırır.
- c) Bitkilerde tepki mekanizmalarını uyaranın yönüne bağlı olanlar ve uyaranın yönüne bağlı olmayanlar şeklinde gruplandırır.
- ç) Uyaranın yönüne bağlı olan ve uyaranın yönüne bağlı olmayan şeklinde gruplandırdığı tepki çeşitlerini adlandırarak bilimdeki karşılıklarıyla kıyaslar.
BİY.11.1.4Bitkilerde yönelme hareketlerini gözlemleyebileceği deney yapabilme
Süreç bileşenleri
- a) Bitkilerde yönelme hareketlerini gözlemleyebileceği bir deney tasarlar.
- b) Tasarladığı deneyden elde ettiği sonuçların analizini yapar ve bu sonuçları bitkilerde hareketi etkileyen faktörleri açıklamak için kullanır.
Kapsam sınırı: Asimetrik büyüme ve oksin hormonunun önemi vurgulanır.
Kapsam sınırı: Paylaşım sırasında öğrencilerin birbirleriyle dayanışma içinde olmaları teşvik edilerek yardımseverlik değeri vurgulanır.
BİY.11.1.5Duyu reseptörlerini ve duyu reseptörlerinin bulunduğu duyu organlarını sınıflandırabilme
Süreç bileşenleri
- a) Duyu reseptörlerinin ve duyu organlarının niteliklerini belirler.
- b) Duyu reseptörlerini ve duyu organlarını niteliklerine göre ayrıştırır.
- c) Duyu reseptörlerini ve duyu organlarını belirlediği ölçütlere göre gruplandırır.
- ç) Duyu reseptörlerini ve duyu organlarını belirlediği ölçütlere göre etiketler.
Kapsam sınırı: Bu süreçte polarizasyon, depolarizasyon, repolarizasyon kavramlarının tanımı yapılır; iyon kanalları, iyon pompalarının çeşitleri ve moleküler çalışma mekanizmaları verilmez.
Kapsam sınırı: Bu süreçte göz uyumu ve görme kusurları verilmez.
BİY.11.1.6Hayvanlardaki sinir sistemi farklılıkları ile ilgili analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşenleri
- a) Hayvanlardaki sinir sistemi farklılıklarını inceler.
- b) Hayvanlardaki sinir sistemi farklılıklarını tespit eder.
- c) Hayvanlardaki sinir sistemi farklılıkları üzerinden çıkarım yapar.
BİY.11.1.7İnsanda sinir sistemi yapısını çözümleyebilme
Süreç bileşenleri
- a) İnsanda sinir sistemi yapısına ilişkin parçaları belirler.
- b) İnsanda sinir sistemi yapısının parçaları arasındaki ilişkileri belirler.
Kapsam sınırı: Bu süreçte beyin kabuğu loblarına ya da sempatik–parasempatik ayrımına girilmez.
Kapsam sınırı: Böylece kasların kasılması, dengenin korunması, kalp atışının hızlanması gibi tepkilerin bu süreçte eşgüdümlü gerçekleştiği vurgulanır.
BİY.11.1.8Refleks olayını yorumlayabilme
Süreç bileşenleri
- a) Güncel hayatta gerçekleşen farklı refleks olaylarını inceler.
- b) Örnek refleks mekanizmasını bağlamdan kopmadan yazılı ve sözlü ifadelere dönüştürür.
- c) Refleks olayının gerçekleşme sürecini anlamı değiştirmeyecek şekilde kendi cümleleriyle ifade eder.
Kapsam sınırı: Bu süreçte kazanılmış refleks ve doğuştan gelen refleks ayrımına girilmez. b) Öğrencilerden diz kapağı refleksinde görev alan yapıların çalışma mekanizmasını şema veya görsel olarak sunmaları beklenir.
BİY.11.1.9Harekete dayalı tepkinin oluşmasında iskelet, kas ve eklemlerin eş güdümlü çalışmasıyla ilgili eleştirel düşünebilme
Süreç bileşenleri
- a) İskelet, kas ve eklemlerin eş güdümlü çalışmasının gerekliliğini sorgular.
- b) İskelet, kas ve eklemlerin eş güdümlü çalışması konusunda akıl yürütür.
- c) İskelet, kas ve eklemlerin eş güdümlü çalışması konusunda akıl yürütmeyle ulaştığı çıkarımları yansıtır.
BİY.11.1.10İskelet kaslarının kasılma ve gevşeme mekanizması ile ilgili bilimsel model oluşturabilme
Süreç bileşenleri
- a) İskelet kaslarının kasılma ve gevşeme mekanizmasını açıklayan modeller önerir.
- b) İskelet kaslarının kasılma ve gevşeme mekanizması ile ilgili oluşturduğu modeli bilimsel modellerle karşılaştır ve elde ettiği kanıtlarla modelini yeniler.
BİY.11.1.11Bağışıklığı sınıflandırabilme
Süreç bileşenleri
- a) Bağışıklığı sınıflandırmak amacıyla bağışıklığın niteliklerini tanımlar.
- b) Bağışıklık sistemi yapılarını niteliklerine göre ayrıştırır.
- c) Bağışıklık sistemini gruplandırır.
- ç) Bağışıklık sistemi ile ilgili yaptığı gruplandırmayı etiketler.
BİY.11.1.12Alerjik tepkilerin oluşumunu sorgulayabilme
Süreç bileşenleri
- a) Alerji ile ilgili merak ettiği konuları belirler.
- b) Alerji hakkında sorular sorar.
- c) Alerji hakkında bilgi toplar.
- ç) Alerji hakkında topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
- d) Alerjik tepkilerin oluşumu ile ilgili çıkarım yapar.
Kapsam sınırı: Dijital mahremiyet değeri vurgulanır. ç) Öğrencilerden alerji ve alerji oluşumu hakkında elde ettikleri bilgilerin doğruluğunu bilimsel kaynaklardan değerlendirmeleri istenir. d)Öğrencilere kendisinde var olan, yakın çevresindeki kişilerde gözlemlediği ya da bilgi sahibi olduğu bir alerjik etkiden yola çıkarak buna hangi alerjenin neden olduğu, vücudun bu alerjene karşı nasıl tepki verdiği, alerjik etki görüldüğünde ne yapması gerektiği, nerelerden yardım alabileceği ile ilgili çıkarımlarını içeren bir broşür hazırlamaya yönelik performans görevi verilir.
Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı
Anahtar kavramlar
yönelme · irkilme · duyu · aksiyon potansiyeli · bütünleştirme · tepki · kasılma · hareket · bağışıklık
Kaynak: MEB öğretim programı