10. Sınıf Tarih Konuları

Öğrenme çıktıları

1. TAR.10.1.1Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Türk tarihinin seyrini değiştiren önemli askerî mücadeleleri tarih şeridi üzerinde sıralar.
   • b) Türk tarihinin seyrini değiştiren önemli askerî mücadelelerin özelliklerini belirler.
   • c) Türk tarihinin seyrini değiştiren önemli askerî mücadelelerin etkilerini benzerlik ve farklılıkları açısından listeler.

2. TAR.10.1.2Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliği yorumlayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliği sağlayan unsurları inceler.
   • b) Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliğin etkilediği unsurları inceler.
   • c) Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliğin kurumlara etkilerini sorgular.
   • ç) Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliğin neden ve sonuçlarını açıklar.

3. TAR.10.1.3Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerin sosyoekonomik faaliyetleri ile yerleşme ve şehirleşme anlayışları arasındaki ilişkiyi sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerin sosyoekonomik faaliyetleri ile yerleşme ve şehirleşme anlayışları arasındaki ilişki hakkında merak ettiği konuları belirler.
   • b) İlgili konular hakkında sorular sorar.
   • c) Farklı kaynaklar üzerinden konuya ilişkin bilgi toplar.
   • ç) Topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
   • d) Topladığı bilgiler üzerinden Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerin sosyoekonomik faaliyetleri ile yerleşme ve şehirleşme anlayışları arasındaki ilişki hakkında çıkarım yapar.

4. TAR.10.1.4Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türk-İslam medeniyetinde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında meydana gelen gelişmeleri Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisi açısından değerlendirebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Türk-İslam medeniyeti ile Batı medeniyetinin bilim, kültür, eğitim ve sanat anlayışını karşılaştırır.
   • b) Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türk-İslam medeniyetinde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında meydana gelen gelişmelerin Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisine ilişkin kanıtları kullanarak yargıda bulunur.
   • c) Hoca Ahmed Yesevi, Kaşgarlı Mahmud, Ömer Hayyam, Cezeri, İbnülarabi, Mevlana Celaleddin Rumi, Hacı Bektaş Veli, Yunus Emre ve İbni Bibi’nin düşünceleri veya eserleri hakkında insanlığın ortak mirasına katkıları bakımından yargıda bulunur.

Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı

• Yerleşme ve Devletleşme Sürecinde Selçuklu Türkiye'siAYT ≈0,6 soru/yıl
• Türklerin İslamiyet'i Kabulü ve İlk Türk İslam DevletleriTYT ≈1 · AYT ≈1,8 soru/yıl
• Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve AskerlerAYT ≈0,2 soru/yıl

Anahtar kavramlar

Ahilik · fetih · fütüvvet · gaza · Haçlı · medrese · örf · sultan · şifahane · tekke · Türkiye

Öğrenme çıktıları

1. TAR.10.2.1Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair farklı görüşleri tartışabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Tarihçilerin Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair öne sürdüğü farklı görüşlerin benzer ve farklı yönlerini belirler.
   • b) Tarihçilerin Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair öne sürdüğü görüşlerin güçlü ve zayıf yönleri ile tutarsızlıklarını tespit eder.
   • c) Tarihçilerin Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair öne sürdüğü görüşleri gerekçeleriyle çürütür veya kabul eder.

2. TAR.10.2.21299-1453 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’de gerçekleştirdiği siyasi ve askerî mücadeleleri yorumlayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’de gerçekleştirdiği siyasi ve askerî mücadeleleri farklı kaynakları karşılaştırarak inceler.
   • b) Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’de gerçekleştirdiği siyasi ve askerî mücadelelere ilişkin farklı kaynaklardaki bilgi ve bakış açılarını görsel bir forma dönüştürür.
   • c) Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’de gerçekleştirdiği siyasi ve askerî mücadeleleri verilen kaynaklara dayanarak kendi cümleleriyle ifade eder.

3. TAR.10.2.3Osmanlı Devleti’nin ordu, hukuk ve toprak sistemi ile devletleşme süreci arasındaki ilişkiyi çözümleyebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Osmanlı Beyliği’nin devletleşmesini sağlayan sistemlerin özelliklerini belirler.
   • b) Osmanlı Beyliği’nin devletleşmesini sağlayan sistemler arasındaki ilişkiyi belirler.

4. TAR.10.2.4Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda kalıcı olabilmek için izlediği politikaları sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda uyguladığı iskân ve istimalet politikalarına yönelik kaynaklardaki farklı bakış açılarının nedenlerine dair sorular sorar.
   • b) Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda uyguladığı iskân ve istimalet politikalarına ilişkin kaynaklardaki bilgilerin sınırlılıkları hakkında çıkarım yapar.
   • c) Osmanlı Devleti’nin fethettiği topraklarda uyguladığı iskân ve istimalet politikalarına yönelik kaynaklara dayalı çıkarım yapar.

5. TAR.10.2.5Osmanlı Devleti’nin ilim ve irfan geleneğinin oluşmasında şehir, kurum ve şahsiyetlerin etkilerine dair fikirler üretebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Osmanlı Devleti’nin ilim ve irfan geleneğinin oluşmasında şehir, kurum ve şahsiyetlerin etkilerini fark eder.
   • b) Osmanlı Devleti’nin ilim ve irfan geleneğinin oluşmasında ilk Türk-İslam devletlerindeki benzer deneyimleri inceler.
   • c) Osmanlı Devleti’nin ilim ve irfan geleneğinin oluşmasında şehir, kurum ve şahsiyetlerin rolüne ilişkin fikir üretir.

Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı

• Beylikten Devlete Osmanlı SiyasetiTYT ≈0,4 · AYT ≈1 soru/yıl
• Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve AskerlerAYT ≈0,2 soru/yıl
• Beylikten Devlete Osmanlı MedeniyetiKonu anlatımı
• Sultan ve Osmanlı Merkez TeşkilatıAYT ≈0,8 soru/yıl

Anahtar kavramlar

devşirme sistemi · irfan · iskân · istimalet · kapıkulu · Rumeli Türklüğü · tımar · vakıf

Öğrenme çıktıları

1. TAR.10.3.11453-1683 yılları arasındaki siyasi ve askerî mücadelelerin Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesindeki rolüne ilişkin özgün fikirler üretebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) 1453-1683 yılları arasındaki siyasi ve askerî mücadeleleri belirler.
   • b) 1453-1683 yılları arasındaki siyasi ve askerî mücadeleler ile Osmanlı Devleti’nin cihan devleti hâline gelmesini ilişkilendirir.
   • c) 1453-1683 yılları arasındaki siyasi ve askerî mücadelelerin sonucunda bir cihan devleti hâline gelen Osmanlı Devleti’nin politikaları hakkında özgün bir içerik oluşturur.

2. TAR.10.3.21453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapısında meydana gelen değişim ve sürekliliğe ilişkin kaynakları yorumlayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapısında meydana gelen değişim ve sürekliliği kaynaklar üzerinden inceler.
   • b) 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapısında meydana gelen değişimle ilgili farklı kaynaklardaki bilgileri tablo yaparak gösterir.
   • c) 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin yönetim ve ordu yapısında meydana gelen değişimleri birden çok kaynaktaki kanıtlara dayanarak ifade eder.

3. TAR.10.3.3Avrupalıların sömürgeci politikalarının etkilerini tarihsel bağlamı içerisinde değerlendirebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Avrupalıların sömürgeci politikalarını kaynaklara dayanarak çözümler.
   • b) Avrupalıların sömürgeci politikalarıyla ilgili olarak dönemin koşullarını fark eder
   • c) Avrupalıların sömürgeci politikalarının günümüze etkilerini açıklar.
   • ç) Avrupalıların sömürgeci politikalarının etkilerini dönemin koşulları içinde açıklar.

4. TAR.10.3.41453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde gerçekleşen önemli isyanların neden ve sonuçlarını müzakere edebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde gerçekleşen önemli isyanların neden ve sonuçları konusunda bireylerin farklı görüşlerde olabileceğini fark eder.
   • b) 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde gerçekleşen önemli isyanların neden ve sonuçları konusunda kendi görüşüyle diğer bireylerin görüşlerini karşılaştırır.
   • c) 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde gerçekleşen önemli isyanların nedenlerine ilişkin mevcut görüşlerden hareketle dönemin şartlarını göz önünde bulundurarak isyanların önlenmesine yönelik olası çözümler önerir.
   • ç) 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde gerçekleşen önemli isyanların neden ve sonuçlarına ilişkin farklı görüş ve düşünceleri değerlendirerek kendi görüşünü gözden geçirir.
   • d) 1453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde gerçekleşen önemli isyanları ve bunlara karşı alınan önlemlere ilişkin farklı görüş ve düşünceleri değerlendirerek grubun görüşünü ifade eder.

5. TAR.10.3.51453-1683 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında ortaya çıkan gelişmelere ilişkin oluşturduğu özgün ürünleri paylaşabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Araştırmasında belirlediği kaynaklardan 1453-1683 yılları arasında bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında ortaya çıkan gelişmelere ilişkin bilgi toplar.
   • b) 1453-1683 yılları arasında bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında ortaya çıkan gelişmelere ilişkin belirlediği kaynakları inceleyerek araştırmasına dair bilgileri tespit eder.
   • c) 1453-1683 yılları arasında bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında ortaya çıkan gelişmelere ilişkin kullanacağı kaynakların sınırlılığını sorgular.
   • ç) 1453-1683 yılları arasında bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında ortaya çıkan gelişmelere ilişkin kaynaklardan araştırmasına uygun olarak belirlediği bilgileri yorumlar.
   • d) 1453-1683 yılları arasında bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında ortaya çıkan gelişmelere ilişkin kanıtlara dayanarak oluşturduğu araştırmasını paylaşır.

Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı

• Dünya Gücü OsmanlıTYT ≈0,2 · AYT ≈0,6 soru/yıl
• Sultan ve Osmanlı Merkez TeşkilatıAYT ≈0,8 soru/yıl
• Klasik Çağ'da Osmanlı Toplum DüzeniKonu anlatımı
• Değişen Dünya Dengeleri Karşısında Osmanlı SiyasetiAYT ≈0,6 soru/yıl
• Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve AskerlerAYT ≈0,2 soru/yıl

Anahtar kavramlar

Celâli · cihanşümul · ıslahat · isyan · koloni · rasathane · sömürgecilik · vezir