11. Sınıf Kimya Konuları

Öğrenme çıktıları

1. KİM.11.1.1Fiziksel ve kimyasal olaylardaki enerji değişimine ilişkin deney yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Fiziksel ve kimyasal olaylardaki enerji değişimini gözlemlemek amacıyla deney tasarlar ve tasarladığı deneyi gerçekleştirir.
   • b) Fiziksel ve kimyasal olaylardaki enerji değişimine ilişkin elde ettiği sonuçları günlük hayattaki olayları açıklamak için kullanır.

2. KİM.11.1.2Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeline ilişkin hipotezler oluşturabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Yanma tepkimeleri temelinde maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeline ilişkin problemleri tanımlar.
   • b) Yanma tepkimeleri temelinde maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeline ilişkin neden-sonuç ilişkilerini belirler.
   • c) Maddelerin enerji kaynağı olma potansiyellerinin tespitine yönelik oluşturduğu neden-sonuç ilişkileri temelinde bağımlı-bağımsız değişkenleri ve kontrol değişkenlerini belirler.
   • ç) Değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere deneyler yapar.
   • d) Deneyler sonucunda yakıtların veya canlılara enerji veren maddelerin enerji kaynağı olma potansiyeline ilişkin önermelerini bilimsel veriler temelinde geliştirir.

3. KİM.11.1.3Bağ enerjileri temelinde tepkimelerin entalpi değişimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Farklı tepkimelerde kırılan ve oluşan bağların enerjileri ile tepkimelerin entalpi değişimi arasında keşfettiği örüntüyü matematiksel olarak modeller.
   • b) Matematiksel modelini kullanarak bir tepkimenin endotermik ya da ekzotermik olma durumuna ilişkin genellemeler yapar.

4. KİM.11.1.4Kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerini standart oluşum entalpi verilerini kullanarak tahmin edebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Standart oluşum entalpi verileri üzerinden kimyasal tepkimelerin standart tepkime entalpilerinin hesaplanmasına ilişkin önermeler oluşturur.
   • b) Entalpi değişimine ilişkin veriye dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırır.
   • c) Standart oluşum entalpi verileriyle farklı tepkimelerin standart tepkime entalpilerini hesaplar.
   • ç) Standart tepkime entalpi hesaplamalarının sonuçlarını önermelerinin geçerliliğini sorgulamak için kullanır.

5. KİM.11.1.5Kimyasal tepkimelerin gerçekleşme şartlarını açıklamak için kanıt kullanabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Kimyasal tepkimelerin gerçekleşmesi için gerekli şartları belirlemeye yönelik ölçütler (gerekli enerji ve uygun doğrultuda çarpışma) oluşturur.
   • b) Kimyasal tepkimelerin oluşum sürecine ilişkin alt mikro seviyedeki gösterimlerden seçtiği verilerden örüntüler oluşturur.
   • c) Kimyasal tepkimelerin gerçekleşme şartlarına yönelik iddialarını veriye dayalı olarak açıklayarak bu açıklamalarını desteklemek için çarpışma teorisi ile sembolik modelleri kullanır.

6. KİM.11.1.6Tepkime hızının zamanla değişimini bilimsel veriye dayalı tahmin edebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Bir kimyasal tepkimede tepken ve ürünlerin derişimlerinin zamanla değişimi ile ilgili hazır verileri kullanarak tepkime hızının zamanla değişimine ilişkin önermeler oluşturur.
   • b) Tepkime hızının zamanla değişimine ilişkin veriye dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırır.
   • c) Bir tepkimenin farklı zaman aralıklarındaki ortalama hızlarına ilişkin hesaplamalar yapar.
   • ç) Tepkime hızının zamanla değişimine ilişkin çıkarımlarının geçerliliğini çarpışma teorisi temelinde sorgular.

7. KİM.11.1.7Tepkime hızına etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Tepken cinsinin, fiziksel hâlin, tepken derişiminin, sıcaklığın, katı tepkenin temas yüzeyinin ve katalizörün tepkime hızına etkisine ilişkin araştırılabilir sorular oluşturur.
   • b) İlgili değişkenlerin tepkime hızına etkisini belirlemek üzere hipotezler oluşturur.
   • c) Tepken cinsinin, fiziksel hâlinin ve derişiminin, sıcaklığın, katı tepkenin temas yüzeyinin ve katalizörün tepkime hızına etkisine ilişkin bir deney planlar ve deneyi gerçekleştirir.
   • ç) Deney verilerini analiz ederek yorumlar.
   • d) Deney sonuçlarını kullanarak her bir değişkenin tepkime hızına etkisini alt mikro seviyede açıklar.
   • e) Tepkime hızına etki eden faktörleri çarpışma teorisi ile ilişkilendirir.

8. KİM.11.1.8Kimyasal tepkimelerin hız denklemini bilimsel veriye dayalı tahmin edebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Bir tepkimenin tepken derişimlerine ve başlangıç hızlarına ait hazır veri seti kullanarak tepken derişiminin tepkime hızına etkisine ilişkin önermeler oluşturur.
   • b) Tepken derişiminin tepkime hızına etkisine ilişkin veriye dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırır.
   • c) Veri setini kullanarak belirlediği tepkimenin hız denkleminden hareketle tepken derişiminin tepkime hızına etkisine ilişkin tahminlerde bulunur.
   • ç) Kimyasal tepkimelerin hız denklemine ilişkin tahminlerinin geçerliliğini sorgular

Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı

• Kimyasal Tepkimelerde EnerjiAYT ≈1 soru/yıl
• Tepkime HızlarıAYT ≈1 soru/yıl
• Tepkime Hızını Etkileyen FaktörlerKonu anlatımı
• Enerji Kaynakları ve Bilimsel GelişmelerKonu anlatımı

Anahtar kavramlar

aktivasyon enerjisi · bağ enerjisi · çarpışma teorisi · ekzotermik tepkime · endotermik tepkime · enerji · entalpi · hız sabiti · katalizör · ortalama tepkime hızı · standart oluşum entalpisi · tepkime derecesi · tepkime entalpisi · tepkime hızı

Öğrenme çıktıları

1. KİM.11.2.1Tepkimelerin tersinir olabileceğine ilişkin bilimsel gözlem yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Tersinir tepkimelerin oluşumuna kanıt oluşturacak gözlemlenebilir nitelikler belirler.
   • b) Tersinir tepkimelerde gözlemlenebilir niteliklere ilişkin veri toplar ve topladığı verileri kaydeder.
   • c) Tepkimelerin tersinir olabileceğini verilere dayalı olarak açıklar.

2. KİM.11.2.2Tepkimelerdeki denge sürecine ilişkin bilimsel gözleme dayalı tahminde bulunabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Denge sürecine ilişkin önermeler oluşturur.
   • b) Denge sürecine ilişkin gözleme dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırır.
   • c) Denge sürecine ilişkin önermelerini temellendirmek için gözlem verilerinden hareketle sonuç çıkarır.
   • ç) İleri ve geri tepkime hızlarının eşitliğine ilişkin tahminlerde bulunur.
   • d) Bilimsel verilerden hareketle tahminlerinin geçerliliğini sorgular.

3. KİM.11.2.3Denge sabiti ifadesinin oluşturulmasına ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Homojen ve heterojen denge tepkimelerinin denge sabiti ifadelerinde keşfettiği örüntüyü matematiksel olarak modeller.
   • b) Denge sabiti ifadesinin matematiksel modelini geneller.

4. KİM.11.2.4Tersinir tepkimelerin dengeye ulaşıp ulaşmadığını bilimsel veriye dayalı tahmin edebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Tersinir tepkimelerin dengeye ulaşıp ulaşmadığına ilişkin önermeler oluşturur.
   • b) Tersinir tepkimelere ilişkin veriye dayalı olan ve olmayan önermeleri karşılaştırır.
   • c) Tepkime oranını hesaplayarak denge durumuna ilişkin tahminde bulunur.
   • ç) Tahminlerinin geçerliliğini sorgular.

5. KİM.11.2.5Dengeye etki eden faktörleri bilimsel sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör değişkenlerinin dengeye etkisine ilişkin araştırılabilir sorular oluşturur.
   • b) Değişkenlerin dengeye etkisini belirlemek üzere hipotezler kurar.
   • c) Derişim, hacim, basınç, sıcaklık ve katalizör değişkenlerinin dengeye etkisine yönelik deney gerçekleştirir.
   • ç) Deneyden elde ettiği verileri analiz ederek yorumlar.
   • d) Deney sonuçlarını çarpışma kuramını kullanarak açıklar.
   • e) Dengeye etki eden faktörleri Le Chatelier ilkesi ile ilişkilendirir.

6. KİM.11.2.6Saf suyun otoiyonizasyonuna ilişkin bilimsel gözlem yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Saf suyun otoiyonizasyonunu gözlemleyebileceği nitelikleri tanımlar.
   • b) Saf suyun otoiyonizasyonuna ilişkin gözlem yoluyla veri toplar ve kaydeder.
   • c) Saf suyun otoiyonizasyonunu suyun iyonlaşma sabitini kullanarak açıklar.

7. KİM.11.2.7Asit ve baz teorilerini karşılaştırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Arrhenius ve Brønsted-Lowry asit ve baz teorilerinin varsayımlarına ilişkin özellikleri belirler.
   • b) Belirlediği özelliklerin benzerliklerini listeler.
   • c) Belirlediği özelliklerdeki farklılıkları listeler.

8. KİM.11.2.8Asitlerin ve bazların kuvvetlerine ilişkin bilimsel sorgulama yapabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Asitlerin ve bazların kuvvetlerine ilişkin araştırma soruları oluşturur.
   • b) Asitlerin ve bazların kuvvetlerine ilişkin sembolik ve alt mikro seviyede modeller geliştirir.
   • c) Farklı asitlerin ve bazların kuvvetlerini karşılaştırmak üzere araştırma gerçekleştirir.
   • ç) Araştırma verilerini asitlerin ve bazların saf suda iyonlaşma yüzdelerini kullanarak yorumlar.
   • d) Açıklamalarında alt mikro ve sembolik seviyede gösterimler kullanır.
   • e) Açıklamalarını bilimsel bilgiler ile değerlendirir.

9. KİM.11.2.9Kuvvetli asit-zayıf asit ve kuvvetli baz-zayıf baz sulu çözeltilerindeki pH hesaplamalarını karşılaştırabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Derişimleri aynı olan kuvvetli asit-zayıf asit ve kuvvetli baz-zayıf baz sulu çözeltilerinin pH değerine ilişkin özellikleri belirler.
   • b) Kuvvetli asit-zayıf asit ve kuvvetli baz-zayıf baz çözeltilerinin pH hesaplamalarına ilişkin benzerlikleri listeler.
   • c) Kuvvetli asit-zayıf asit ve kuvvetli baz-zayıf baz çözeltilerindeki pH hesaplamalarına ilişkin farklılıkları listeler.

10. KİM.11.2.10Nötralleşme olayını operasyonel tanımlayabilme

    Süreç bileşenleri

    • a) Kuvvetli asit ve kuvvetli baz sulu çözeltileri arasında gerçekleşen nötralleşme tepkimelerini gözlemleyebilmek için ölçütler (iletkenlik, pH değişimi ve indikatörün renk değişimi) belirler.
    • b) Nötralleşme olayına ilişkin belirlediği ölçütleri test eder.
    • c) Nötralleşme olayına ilişkin matematiksel ilişkiler içeren tanımlar yapar.

11. KİM.11.2.11Kuvvetli asit ve kuvvetli baz çözeltilerinin derişimlerini titrasyon yöntemiyle belirlemeye yönelik deney yapabilme

    Süreç bileşenleri

    • a) Derişimi bilinmeyen kuvvetli asit ya da kuvvetli baz çözeltilerinin derişimlerini belirlemeye ilişkin deney planlar.
    • b) Derişimi bilinmeyen kuvvetli asit ya da kuvvetli baz çözeltisinin derişimini belirler.

12. KİM.11.2.12Asidik ya da bazik ürünlerin en uygun olanına karar verebilme

    Süreç bileşenleri

    • a) Mide, ağız, diş ve cilt sağlığı için kullanılan asidik ya da bazik özellik gösteren ürünlerin seçimine yönelik amaç belirler.
    • b) Amaçlarına yönelik deneyler gerçekleştirerek bilgi elde eder.
    • c) Deneydeki gözlemlerine dayanarak asit-baz tepkimelerinin sonucuna ilişkin önermeler oluşturur.
    • ç) Oluşturduğu önermeler üzerinde mantıksal denetleme yapar.
    • d) Mide, ağız, diş ve cilt sağlığı açısından asidik ya da bazik özellik gösteren uygun ürünleri seçer.
    • e) Mide, ağız, diş ve cilt sağlığı için seçtiği ürünlerin sağlık açısından etkisine yönelik yansıtma yapar.

13. KİM.11.2.13Suda az çözünen tuzların çözünürlüğüne ilişkin bilimsel model oluşturabilme

    Süreç bileşenleri

    • a) Suda az çözünen tuzların çözünürlüğünü açıklamak için model önerir.
    • b) Modelini bilim insanlarının modelleriyle karşılaştırır.

14. KİM.11.2.14Suda az çözünen tuzların çözünürlüğüne etki eden faktörlere ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

    Süreç bileşenleri

    • a) Suda az çözünen tuzların çözünürlüğüne etki eden faktörlere ilişkin farklı gözlem ortamları oluşturur.
    • b) Ortak iyon ve sıcaklığın bir tuzun sudaki çözünürlüğüne etkisini belirlemek için molar çözünürlük ve Kçç değerlerini içeren hazır veri seti kullanır.
    • c) Çıkarımlarını Le Chatelier ilkesi ile açıklar.

Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı

• Kimyasal DengeAYT ≈1 soru/yıl
• Dengeyi Etkileyen FaktörlerKonu anlatımı
• Sulu Çözelti DengeleriAYT ≈1 soru/yıl
• Asitler ve BazlarTYT ≈1 soru/yıl
• Asitlerin ve Bazların TepkimeleriKonu anlatımı
• TuzlarKonu anlatımı
• Hayatımızdaki Asitler ve BazlarKonu anlatımı

Anahtar kavramlar

asit-baz çifti · asitlik/bazlık sabiti · Arrhenius asidi/bazı · Brønsted-Lowry asidi/bazı · çözünürlük çarpımı · denge sabiti · eş değerlik noktası · fiziksel denge · indikatör · kimyasal denge · kuvvetli asit/baz · Le Chatelier ilkesi · nötralleşme · otoiyonizasyon · pH/pOH · titrasyon · zayıf asit/baz

Öğrenme çıktıları

1. KİM.11.3.1Evsel atıklardan fermantasyon yöntemi ile yeşil hidrojen enerjisi elde etme sürecine yönelik hipotez oluşturabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Evsel atıklardan fermantasyon yöntemi ile yeşil hidrojen enerjisi elde etme sürecini etkileyen faktörlere yönelik araştırma soruları belirler.
   • b) Yeşil hidrojen enerjisi elde etmek üzere seçilen evsel atık türünün hidrojen gazı miktarının değişimine etkisine yönelik neden-sonuç ilişkilerini belirler.
   • c) Neden-sonuç ilişkilerini araştırabilmek için yeşil hidrojen gazı eldesine yönelik bağımlı-bağımsız değişkenleri ve kontrol değişkenlerini belirler.
   • ç) Değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere deneyler yapar.
   • d) Hidrojen gazı miktarının değişimine neden olan faktörlere yönelik önermeler sunar.

2. KİM.11.3.2Nanoteknolojik ürünlerin seçimine yönelik eleştirel düşünebilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Nanoteknolojik ürünlerin potansiyel faydalarını ve olası zararlarını sorgular.
   • b) Sağlık, etik, güvenlik ve sürdürülebilirlik açılarından nanoteknolojik ürünlerin etkileri hakkında akıl yürütür.
   • c) Akıl yürütmeyle ulaştığı çıkarımları yansıtır.

3. KİM.11.3.3Mikroplastik ve nanoplastiklerin etkilerini sorgulayabilme

   Süreç bileşenleri

   • a) Mikroplastik ve nanoplastiklerin etkilerine ilişkin merak ettiği konuyu tanımlar.
   • b) Mikroplastik ve nanoplastiklerin çevre, sağlık, gıda, enerji, malzeme bilimi, kozmetik ve kişisel bakıma etkileri hakkında araştırma soruları sorar.
   • c) Mikroplastik ve nanoplastiklerin çevre, sağlık, gıda, enerji, malzeme bilimi, kozmetik ve kişisel bakıma etkileri hakkında bilgi toplar.
   • ç) Topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
   • d) Topladığı bilgileri kullanarak mikroplastik ve nanoplastiklerin çevre, sağlık, gıda, enerji, malzeme bilimi, kozmetik ve kişisel bakıma etkilerine ilişkin çıkarımlar yapar

Sitedeki konu anlatımları ve YKS ağırlığı

• Enerji Kaynakları ve Bilimsel GelişmelerKonu anlatımı
• Kimya Her YerdeSon beş YKS'de sorulmadı

Anahtar kavramlar

mikroplastik · nanoplastik · nanoteknoloji · yeşil hidrojen enerjisi